5 و 6 - لم ثبوتي واثباتى « 1 » . چون سه امر اوّل اين مطالب ، پژوهش دربارهء هل بسيطه ويا به عبارتى وجود شئ را در بر دارد ، در سير بحثي بداء بالذات مورد بحث قرر خواهد گرفت ؛ وسه مطلب ديگر از تبعات ومباحث بالعرض بداء خواهد بود ، لذا نقد وبررسى اين آموزه را در سه بخش كلّى زير طرح خواهيم نمود : 1 - ماء شارحه يا تحليل لغوى بداء . 2 - هل بسيطه يا اثبات بداء از طريق نقل . 3 - ماء حقيقيّه كه به علّت أصل تساوق ويكدستى حد وبرهان « 2 » ، در اين مرحله به تحليل ثبوتي بداء وبه عبارت ديگر بررسى آراء أهل نظر پرداخته خواهد شد ، وسپس با تحليل اين نظريات مرحله ثبوتي بداء وبالتبع منزله تعريف حدّى آن روشن خواهد گشت . بخش أول : معنى لغوى بداء بداء بر وزن سماء اسم مصدر مادة « بدو » است ، وفعل ماضي ثلاثي مجرد آن « بدا » ومضارع آن « يبدو » مىباشد ، مصدرهاى اين مادة عبارتند از : بداوة ، بدوا ، بداءة . فعل ماضي آن به هيچ وجه از حرف لام جارّه منفكّ نگرديده ومضارع آن اكثرا با لام

--> ( 1 ) - حكيم سبزوارى در اين باب مىفرمايد : اسّ المطالب ثلاثة علم * مطلب ما مطلب هل مطلب لم ( 2 ) - لازم به ذكر است در تحليل يك مسأله ، يا عوارض غير وجود موضوع مورد بحث است ويا حمل وجود بر موضوع ، لذا اگر بحث در مورد أول باشد شش مطلب فوق مورد طرح خواهد بود ؛ ولى اگر محمول ، وجود باشد ، در واقع اثبات وجود شئ مطرح خواهد بود ، ودر اين مرحله تعريف حدّى شئ در گرو تحليل ثبوتي آن است ، وبا تغيير در تحليل ثبوتي حدّ شئ مفروض تغيير خواهد يافت .